از قانون‌های بدون اجرا تا خلأهای قانونی
در جامعه نوین که عمده‌ی جمعیت کشور‌ها در شهر‌های بزرگ و کوچک ساکنند و مهاجرت روستا- شهری روز به روز بر جمعیت شهر‌ها می‌افزاید، لزوم وضع قوانین و مقررات به منظور ایجاد نظم اجتماعی و پیشگیری از هرج و مرج نمایان‌تر می‌شود.
تجربه سایر کشور‌ها اعم از غرب و شرق بیانگر آن است که مهاجرت از محیط‌های کوچک به بزرگ و بزرگ‌تر تبدیل به پدیده‌ای دائمی و غیر قابل انکارشده است. تلاش‌ها برای کوچ شهرنشینان به روستا‌ها بی‌ثمر مانده و راه به جایی نبرده است.
این نوشتار درصدد علل مهاجرت نیست چه اینکه مجالی جدا و به نسبت طولانی می‌خواهد.
این مقاله درصدد پرداختن به لزوم وضع قانون به منظور ایجاد نظم اجتماعی و جلوگیری از ناهنجاری و هرج و مرج است و بایسته‌هایی که قانونگذار لازم است مد نظر داشته باشد از جمله این که:
- قانون وضع می‌شود تا اجرا شود.
- فرهنگ جامعه نقش اساسی در اجرا یا عدم اجرای قانون دارد.
- چرا بعضی قوانین در جامعه نهادینه می‌شود، اما برخی خیر؟
- قانون فقط برای مردم نیست؛ حکومت هم نیازمند قوانین و مقررات است.
-وظایف حکومت و وظایف مردم را قانون تعیین می‌کند.
- جامعه مدرن نیازمند نظام حقوقی منطبق با تغییرات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی است. از این روی هیچ قانونی تغییرناپذیر نیست.
ازاین جهت قوانین باید مورد بررسی و بازنگری مداوم قرارگیرند چه این که هم برخی قوانین قدیمی قابلیت اجرا ندارند و هم برخی قوانین از موضوعیت خارج شده‌اند.
بحث پیرامون این مسئله بسیار طولانی و وقت گیر است. نکته‌ای که خواستم به آن بپردازم پاسخ به این سؤال است که چرا برخی قوانین با وجود داشتن پشتوانه حکومتی، توسط اکثریت مردم نادیده گرفته شده و اجرا نمی‌شود؟
بهتر است برای شفاف شدن مسئله چند مثال بیاورم:
- منع استفاده از دستگاهی به نام «ویدیو» در دهه اول انقلاب که سال‌هاست هیچ خبری از آن نیست به طوری که نسل جدید حتی با واژه ویدیو ناآشناست تا برسد به استفاده از آن و همینطوردر ادامه قانون منع استفاده از ماهواره.
- منع احداث بیشتر از یک اتاق کوچک در باغستان‌ها و باغ شهر‌ها در عمل بلا اجرا مانده است.
- موتورسواری بانوان فاقد قانون است، اما روز به روز بر تعداد زنان و دختران موتورسوار افزوده می‌شود.
در این زمینه تعلل در صدور گواهینامه موتورسواری بانوان، واقع‌بینانه نیست.
- استفاده از پیام‌رسان‌های اینترنتی خارجی ممنوع است، اما عموم مردم با استفاده از فیلتر‌شکن از این پیام‌رسان‌ها استفاده می‌کنند به طوری که مطالبه عمومی مردم رفع و حذف فیلترینگ است.
- خروج ارز از کشور ممنوع است، اما سالانه آمار‌های درخور توجهی از خروج ارز منتشر می‌شود.
- گرانفروشی ممنوع است اما... (نیازی به شرح ندارد)
- فرار مالیاتی ممنوع است، اما به جز حقوق بگیران که اجباراً مالیات از حقوقشان کسر می‌شود سایرین در چه حدی پایبند به پرداخت مالیات هستند؟
این سؤالات به علاوه سؤالات زیاد دیگر ما را به این نکات رهنمون می‌شود که:
- قانون باید حلّال مشکلات مردم باشد.
- لازم است فرهنگ قانون مداری نهادینه شود. نهاد‌هایی همچون خانواده، مدرسه، دانشگاه، رسانه‌های دولتی و غیردولتی مُبلّغ قانون‌مداری باشند.
- انسان‌ها نیاز‌های متعدد روانی، جسمانی، فردی، اجتماعی، اقتصادی، دینی و ... دارند. قانونگذار باید این نیاز‌ها را به خوبی بشناسد و به آنها پاسخ دهد.
- حاکمان در سلسله مراتب هرم قدرت و حاکمیت باید در عمل به قانون پایبند باشند به حدی که الگوی مردم شوند.
- و ...
اگر شرایط بالا محقق نشود یا کج‌دار و مریز اجرا شود قانون اجرا نمی‌شود.
به امید آن که قانونگذاران به همه مبادی وضع قانون آشنا و عامل باشند تا شاهد انباشته شدن قانون‌های بلا اجرا نباشیم.
شاد و سالم و موفق باشید
