«صد سال به این سالها»؛ درباره فیلمی که ۱۹ سال توقیف بود
در سینمای ایران، کمتر فیلمی را میتوان یافت که پیش از دیده شدن، این اندازه دربارهاش سخن گفته باشند. «صد سال به این سالها» ساخته سامان مقدم، از معدود آثاری است که شهرتش را نه از فروش گیشه و نه از جوایز جشنوارهها، بلکه از نزدیک به دو دهه توقیف به دست آورد. اکنون این فیلم پس از ۱۹ سال انتظار سرانجام رنگ اکران را دیده است.
این فیلم به نویسندگی و کارگردانی سامان مقدم و تهیهکنندگی مرتضی شایسته، در سال ۱۳۸۶ تولید شد. داستان، زندگی زنی به نام «ایران» را از سالهای پیش از انقلاب تا دوران دفاع مقدس و دهههای پس از آن روایت میکند؛ زنی که در هر مقطع تاریخی، بخشی از خانواده و زندگی خود را در کوران تحولات سیاسی و اجتماعی از دست میدهد. این روایت تاریخی، از همان ابتدا حساسیتهایی را برانگیخت و باعث شد فیلم هرگز فرصت اکران عمومی پیدا نکند.
حضور گروهی از برجستهترین بازیگران سینمای ایران، ارزش تاریخی فیلم را دوچندان کرده است؛ پرویز پرستویی، رضا کیانیان، فاطمه معتمدآریا، علی شادمان، علی قربانزاده، هانیه توسلی تنها بخشی از ترکیب بازیگران این اثر هستند. موسیقی کارن همایونفر نیز یکی از نقاط قوت فیلم به شمار میرود و فضای احساسی روایت را تقویت میکند.
علت اصلی توقیف فیلم هرگز بهصورت رسمی و شفاف اعلام نشد، اما تحلیلها و روایتهای منتشرشده نشان میدهد برخی نهادها معتقد بودند تصویر ارائه شده از تحولات پس از انقلاب، بیش از اندازه تلخ است و شخصیت اصلی فیلم که «ایران» نام دارد، میتواند نمادی از کشور تلقی شود؛ برداشتی که به باور مخالفان، تصویری ناامیدکننده از تاریخ معاصر ارائه میداد. همین برداشتهای فرامتنی سبب شد فیلم سالها میان وعدههای اکران و تصمیمهای متناقض سرگردان بماند.
اما آیا این همه انتظار به معنای شاهکار بودن فیلم است؟ پاسخ، به سادگی «بله» یا «خیر» نیست.
موافقان معتقدند «صد سال به این سالها» یکی از مهمترین درامهای تاریخی سینمای ایران است؛ فیلمی با طراحی صحنه دقیق، بازیهای درخشان، روایت پرجزئیات و نگاهی انسانی به سرنوشت یک خانواده ایرانی. آنان باور دارند اگر فیلم در زمان تولید اکران میشد، میتوانست یکی از آثار شاخص دهه هشتاد باشد.
در مقابل، منتقدان میگویند با گذشت نزدیک به دو دهه از تولید فیلم، بخشی از جذابیتهای دیداری و ریتم آن را برای مخاطب امروز کاهش داده است. زبان سینما تغییر کرده، شیوه روایت متحول شده و نسل جدید تماشاگران با استانداردهای متفاوتی به سالن سینما میروند. از این منظر، فیلم بیش از آنکه یک اثر روز باشد، سندی از سینمای ایران در میانه دهه هشتاد است.
با این حال، مهمترین ویژگی «صد سال به این سالها» شاید نه در کیفیت هنری آن، بلکه در سرگذشتش نهفته باشد.
فیلمی که بسیاری از بازیگران آن در میانه دوران حرفهای خود بودند، امروز پس از گذشت ۱۹ سال با چهرهای کاملاً متفاوت از آنان بر پردهی اکران دیده میشود و همین فاصله زمانی، تجربهای کمنظیر برای مخاطب رقم میزند.
صدسال به این سالها فقط یکبار و در بازه زمانی جشنواره فیلم فجر سال ۱۳۸۶ اکران شد.
از زمان روی کار آمدن دولت پزشکیان بسیاری از فیلمهای توقیفی به نمایش در آمدند؛ هر چند بسیاری هم هنوز منتظر اکران هستند، اما آنچه که عجیب به نظر میرسد دیگر خبری از قاچاق فیلم و انتشار ناگهانی آن به گوش نمیرسد و دیده نمیشود و این امید برای اکران فیلمهای توقیفی را دوچندان میکند.
