چرا «پایتخت» تکراری نمیشود؟
بعضی سریالها تمام میشوند؛ بعضی سریالها، اما فقط از آنتن کنار میروند. «پایتخت» از دسته دوم است. بیتردید «پایتخت» یکی از پرمخاطبترین و ماندگارترین سریالهای تلویزیون ایران است؛ مجموعهای که از یک قصه ساده خانوادگی آغاز شد، به فصل هفتم رسید و حالا زمزمههای ساخت فصل هشتم آن نیز شنیده میشود. اما راز ماندگاریاش فقط در تعداد فصلها یا محبوبیت بازیگران نیست؛ سؤال مهمتر این است که چرا مخاطب حاضر است بارها و بارها همان قسمتها، همان دیالوگها و حتی همان شوخیها را تماشا کند؟
پاسخ را شاید بتوان در یک واژه خلاصه کرد: آشنایی.
پژوهشهای جدید درباره بازتماشای سریالها نشان میدهد مردم معمولاً به آثار آشنا برای کسب آرامش، احساس تعلق، نوستالژی و ارتباط عاطفی با شخصیتها برمیگردند. در یک نظرسنجی YouGov نیز شوخطبعی، ایجاد حس آرامش و شخصیتهای قابلهمذاتپنداری از مهمترین دلایل بازتماشای سریالها عنوان شده است.
این پدیده البته مختص «پایتخت» نیست. در جهان، سریالهایی مانند Friends، The Office، Seinfeld و The Big Bang Theory سالها پس از پایان، همچنان مخاطب دارند و بارها بازبینی میشوند. «The Office» حتی سالها پس از پایانش در میان محبوبترین نمونههای بازتماشا قرار داشته است.
اما «پایتخت» یک امتیاز مهم دیگر هم دارد: شخصیتهایش برای مخاطب غریبه نیستند.
نقی، ارسطو، هما و دیگر شخصیتها طی سالها به بخشی از حافظه تلویزیونی مردم تبدیل شدهاند. مخاطب دیگر صرفاً یک داستان را دنبال نمیکند؛ به دیدن آدمهایی میرود که احساس میکند آنها را میشناسد. شخصیتها آشنا میمانند، اما موقعیتها و دردسرهایشان تغییر میکند؛ فرمولی که اجازه میدهد سریال هم «آشنا» باشد و هم کاملاً تکراری نشود.
شاید به همین دلیل است که شوخی معروف شبکههای اجتماعی چندان هم بیراه نیست: «وقتی پایتخت پخش میشود، کسی با من تماس نگیرد!»
این جمله در ظاهر یک شوخی است، اما پشت آن یک واقعیت مهم درباره تلویزیون قرار دارد: مخاطب همیشه برای دیدن چیزهای جدید پای تلویزیون نمینشیند. گاهی میخواهد به چیزی برگردد که میشناسد، با آن خندیده، خاطره ساخته و احساس خوبی گرفته است؛ و شاید راز اصلی «پایتخت» همین باشد:
ما پایتخت را برای اینکه بدانیم چه اتفاقی میافتد نمیبینیم؛ میبینیم، چون میدانیم قرار است چه اتفاقی بیفتد و باز هم دوست داریم شاهدش باشیم.
در نهایت، تفاوت یک سریال پربیننده با یک سریال ماندگار همینجاست؛ سریال پربیننده مخاطب را پای تلویزیون مینشاند، اما سریال ماندگار، مخاطب را دوباره به همانجا برمیگرداند.
«پایتخت» اگر هنوز در بازپخش هم مخاطب دارد، یعنی از مرحله یک سریال تلویزیونی عبور کرده و به بخشی از خاطره جمعی مخاطبانش تبدیل شده است؛ و چیزی که وارد خاطره مردم شود، حتی با پایان یافتن داستانش هم تمام نمیشود.
اگر به این سریال علاقه دارید هر شب شبکه آی فیلم ساعت ۲۳ آن را تماشا کنید.
