گرانی عجیب یکبارمصرفها
مردم: باید به سمت کیسه پارچهای و زنبیل برویم شاید تا همین چند ماه پیش کمتر کسی تصور میکرد برای دریافت یک کیسه پلاستیکی ساده در فروشگاه یا نانوایی، ناچار به پرداخت هزینهای جداگانه باشد. اما افزایش قیمت مواد اولیه و بالا رفتن هزینههای تولید، این موضوع را به واقعیتی روزمره تبدیل کرده است؛ بهطوری که اکنون بسیاری از واحدهای صنفی هزینه نایلون و ظروف یکبارمصرف را از مشتریان دریافت میکنند. این تغییر، پرسشی جدی را مطرح میکند: آیا گرانی بهتنهایی میتواند مصرف پلاستیک را کاهش دهد یا اصلاح الگوی مصرف و فرهنگسازی هم لازم است؟
گرانی تا چند برابر
بررسیهای میدانی در نیریز نشان میدهد قیمت بسیاری از اقلام پلاستیکی و یکبارمصرف نسبت به دوره قبل، بین ۲ تا ۵ برابر افزایش یافته است. قیمت هر بسته لیوان یکبارمصرف ۵۰۰تایی از حدود ۱۸۰ هزار تومان به ۶۰۰ هزار تومان رسیده و نایلونهای دستهدار از کیلویی ۱۸۰ هزار تومان به ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان افزایش یافته و حتی در مقاطعی تا ۶۰۰ هزار تومان هم معامله شده است. در کنار اینها، قیمت ظروف مخصوص غذا و آش نیز رشد داشته و به گفته فعالان بازار، برخی اقلام پرمصرف مثل ظرف تکپرس غذا هم افزایش محسوسی را تجربه کرده است.
شاهسونی فروشنده ظروف یکبارمصرف، با تأکید بر این که پلاستیک در بسیاری از موارد قابل حذف نیست، میگوید: «آنچه اهمیت دارد اصلاح فرهنگ مصرف است. با وجود افزایش قیمتها، میزان خرید مشتریان من در ایام محرم تفاوت محسوسی با سال گذشته نداشت؛ اما احتمال میدهم نحوه مصرف امسال فرق کرده و مردم بیشتر قدر این اقلام را میدانند.»
محمدجواد دهقان یکی دیگر از فروشندگان این حوزه، با اشاره به نوسانات بازار پلاستیک میگوید: «در فروردین و اردیبهشت امسال قیمتها افزایش چشمگیری داشت. بعد با کاهش عرضه و افزایش تقاضا بازار ملتهب شد؛ اما سپس با افت تقاضا و استقبال از کاهش مصرف پلاستیک و پویشهایی مثل نه به پلاستیک، قیمتها تا حدی متعادل شد.»
او میافزاید: «نایلون دستهدار که از حدود ۱۸۰ هزار تا ۶۰۰ هزار تومان بالا رفته بود، اکنون حدود ۲۵۰ هزار تومان معامله میشود؛ یعنی همچنان نسبت به قبل افزایش دارد، اما از نرخهای قبل منطقیتر است.»
دهقان همچنین معتقد است فشار گرانی در کنار همه تبعاتش، تا حدی به اصلاح الگوی مصرف منجر شده و میگوید فروش ایام محرم امسال نسبت به سال قبل کاهش داشته و برخی هیئتها برای کنترل هزینه و کاهش پلاستیک، غذا را در ظروف ملامین یا به شکل متفاوت توزیع کردهاند.
نایلون برای نان؛ رشد ۵ برابری
گرانی نایلون، شیوه عرضه آن در نانواییها را هم تغییر داده است. مشاهدات میدانی نشان میدهد قیمت هر کیسه پلاستیکی در برخی نانواییها از حدود هزار تومان به ۵ هزار تومان رسیده و برخی واحدها حتی تمایلی به ارائه نایلون ندارند.
یکی از نانوایان میگوید: «قبلاً نان را بدون سؤال داخل نایلون میگذاشتیم؛ اما حالا اول از مشتری میپرسیم واقعاً به نایلون نیاز دارد یا نه. در روزهای اول افزایش قیمت اعتراض زیاد بود، اما کمکم خیلیها با دستمال یا کیسه پارچهای میآیند و مصرف پایین آمده است.»
در همین رابطه، محمدهادی سهایی یکی از همشهریان میگوید: «سعی میکنم تا حد امکان از پلاستیک کمتر استفاده کنم و نایلونها را برای استفاده دوباره نگه میدارم.»
رضا بیگی هم معتقد است: «وقتی در خانه نایلون یا دستمال پارچهای داریم، بهتر است از همانها استفاده کنیم؛ هم هزینه کمتر میشود و هم از هدررفت نان و مصرف بیرویه پلاستیک جلوگیری میشود.»
نایلونی برای پیاز، نایلونی برای انبه
به گفته میوهفروشان، یکی از مشکلات این روزها درخواست برخی مشتریان برای چندین کیسه پلاستیکی در یک خرید است. آنها میگویند بسیاری از اقلام را میتوان در یک یا دو کیسه گذاشت؛ اما گاهی برای یک کیلو پیاز یا چند قلم خرید، کیسههای جداگانه درخواست میشود و همین موضوع هزینه نایلون را بالا میبرد.
علیرضا ماهتاب، از میوهفروشان، میگوید: «روزانه حدود چهار کیلو نایلون دستهدار مصرف میکنیم که با قیمتهای فعلی، بین یک میلیون و ۶۰۰ هزار تا دو میلیون تومان هزینه دارد. مصرف واقعاً زیاد است و به ندرت مشتری با کیسه پارچهای یا سبد خرید میآید؛ هرچند بعضیها همکاری میکنند و همه خریدشان را در یک کیسه میگذارند.»
میوهفروش دیگری هم میگوید: «قبلاً هر نوع میوه را جدا میگذاشتیم، اما حالا از مشتری میخواهیم اگر امکان دارد چند قلم را در یک کیسه قرار دهد و خوشبختانه بیشتر مردم همکاری میکنند.»
فروشگاهها؛ مدیریت هزینه با کاهش مصرف
افزایش قیمت نایلون، فروشگاهها را هم به تغییر روال گذشته واداشته است. بسیاری از فروشندگان تنها در صورت درخواست مشتری کیسه ارائه میکنند و برخی هزینه آن را جداگانه میگیرند.
سجادیان صاحب فروشگاه مواد غذایی، میگوید: «اگر خرید کم باشد، پیشنهاد میکنیم مشتری نایلون نگیرد و خیلیها هم استقبال میکنند. حتی پیش آمده پلاستیک دادهایم و مشتری گفته لازم نیست، داخل کیف میگذارم؛ چون واقعاً برای خرید کوچک نمیشود هزینه پلاستیک را پذیرفت.»
مجتبی فاطمی صاحب شیرینیفروشی نیز با اشاره به افزایش هزینه بستهبندی میگوید: «گرانی فقط نایلون نیست؛ سلفون و سایر اقلام بستهبندی هم تقریباً ۲ برابر شده است. بعضی مشتریها بعد از پرداخت، ظرف یا قاشق و چنگال اضافه میخواهند؛ رقمش شاید کم باشد، اما در مجموع میتواند از سود مغازه کم کند.»
افرا قاسمپور، فروشنده عطاری هم میگوید: «هزینه نایلون را نمیشود روی بسیاری از کالاهای کوچک حساب کرد. بهترین راهحل جایگزینی پاکتهای کاغذی است، هرچند تهیه آن در نیریز هنوز بهسادگی امکانپذیر نیست.»
تجربه یک موکب؛ صرفهجویی با تغییر الگوی مصرف
همزمان با ایام محرم و افزایش مصرف آب و شربت در موکبها، گرانی ظروف یکبارمصرف، هزینههای برگزاری مراسم را بالا برده است. با این حال، برخی موکبها با تغییر شیوه پذیرایی تلاش کردهاند هم هزینهها را کم کنند و هم مصرف پلاستیک را مدیریت کنند.
هادی صادقپور مسئول یکی از موکبها، میگوید: «نمیخواستیم گرانی بر خدمترسانی اثر بگذارد. با هماهنگی شبکه بهداشت، به جای لیوانهای یکبارمصرف، از لیوانهای پلاستیکی چندبارمصرف استفاده کردیم. این تصمیم طی ۸ روز، حدود ۳۰ میلیون تومان صرفهجویی برای موکب داشت.»
به گفته او، این تجربه نشان میدهد با تغییر برخی عادتهای مصرفی، میتوان بدون افت کیفیت خدمترسانی، هزینهها را هم کاهش داد.
فرهنگسازی؛ راهکاری فراتر از گرانی
شهروندان میگویند افزایش قیمت پلاستیک فقط به کیسههای خرید محدود نیست و روی کالاهای بستهبندیشده هم اثر گذاشته است. برخی معتقدند همراه داشتن کیسه پارچهای یا سبد خرید میتواند بخش مهمی از مصرف نایلون را کم کند.
عباسعلی پورزینالعابدین میگوید: «در کنار مشکلات تأمین مواد اولیه، باید فرهنگ مصرف را از خودمان شروع کنیم و آموزش استفاده درست از پلاستیک از مهدکودکها و مدارس جدی گرفته شود.»
طاهره هاشمی هم میگوید: «قبلاً در هر خرید چند نایلون وارد خانه میشد؛ اما خیلیهایش اصلاً استفاده نمیشد و دور ریخته میشد. حالا بیشتر سعی میکنم همه میوهها را در یک کیسه بگذارم و برای خرید نان هم دستمال پارچهای همراهم باشد.»
البته برخی شهروندان تأکید میکنند هنوز برای همه خریدها جایگزین مناسبی وجود ندارد؛ بهویژه وقتی کالا سنگین است یا احتمال نشت مواد غذایی وجود دارد. با این حال، اگر هر شهروند در هر خرید تنها از دریافت یک نایلون اضافی خودداری کند، در طول سال هزاران کیسه پلاستیکی کمتر مصرف خواهد شد؛ اقدامی ساده که هم میتواند بخشی از هزینه خانوار را کاهش دهد و هم گامی مؤثر در حفظ محیطزیست باشد.
