عقربزدگی و مارگزیدگی
تهدیدی جدی در فصل گرما با آغاز فصل گرما، احتمال مواجهه با جانوران زهرآگین بهویژه عقرب (گژدم) و مار افزایش مییابد. آگاهی از راههای پیشگیری و اقدامات اولیه پس از گزش میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت افراد و کاهش عوارض ناشی از این حوادث داشته باشد.
عقربزدگی در ایران
ایران از جمله کشورهای دارای شیوع بالای عقربزدگی در جهان به شمار میرود. مسمومیت ناشی از نیش عقرب یکی از فوریتهای پزشکی مهم است که بهویژه کودکان زیر ۶ سال را تهدید میکند، هرچند موارد مرگومیر در سایر گروههای سنی نیز مشاهده میشود.
بر اساس آمارهای جهانی، سالانه حدود یکونیم میلیون مورد عقربزدگی در جهان رخ میدهد که منجر به مرگ بیش از سه هزار نفر میشود. در ایران نیز استانهای سیستان و بلوچستان، خوزستان و کرمان بیشترین موارد عقربزدگی را به خود اختصاص دادهاند. در سال ۱۴۰۳ چهار مورد مرگ ناشی از عقربزدگی در استان سیستان و بلوچستان گزارش شده است.
چگونه از عقربزدگی پیشگیری کنیم؟
مهمترین راهکارهای پیشگیری عبارتند از:
• بررسی و تکان دادن لباسها و کفشها پیش از پوشیدن، بهویژه در مناطق عقربخیز
• استفاده از کفش مناسب هنگام تردد در فضای باز، خصوصاً در شب
• خودداری از راه رفتن با پای برهنه در حیاط، باغ و مزارع
• استفاده از دستکش هنگام جابهجایی سنگ، آجر، هیزم و سایر اشیای انباشته
• پرهیز از فرو بردن دست در سوراخها، لانهها و مکانهای تاریک
• جمعآوری نخالههای ساختمانی، چوب، آهنآلات و سایر مواد انباشتهشده در اطراف منزل
• مسدود کردن شکافها و درزهای دیوارها، درها و پنجرهها
• بازدید دقیق رختخواب و محل استراحت پیش از خواب
• رعایت اصول بهداشتی در نگهداری زباله و پاکسازی محیط اطراف منزل
در صورت مشاهده عقرب روی بدن، از حرکات ناگهانی و له کردن آن خودداری کرده و با آرامش آن را از بدن دور کنید.
مارگزیدگی در ایران
مارگزیدگی نیز یکی از مشکلات بهداشتی در برخی مناطق کشور است. بر اساس آمار سال ۱۴۰۳، تعداد ۸ هزار و ۳۸۹ مورد مارگزیدگی در کشور ثبت شده که متأسفانه به مرگ ۵ نفر انجامیده است.
در ایران گونههای مختلفی از مارها از جمله افعی گرزه، کبرای ایرانی، افعی شاخدار و مار جعفری زندگی میکنند که برخی از آنها سمی و خطرناک هستند.
راههای پیشگیری از مارگزیدگی
• در صورت مشاهده مار، آرامش خود را حفظ کرده و بهآرامی از آن فاصله بگیرید.
• در شب از تردد در مناطق باز و بدون روشنایی خودداری کنید.
• هنگام فعالیت در طبیعت، مزارع و مناطق مارخیز از چکمه، شلوار بلند و دستکش استفاده کنید.
• دست و پای خود را در شکافها، حفرهها و مکانهای غیرقابل رؤیت وارد نکنید.
• پیش از ورود به چادر، سایهبان یا محلهای مشابه، آنها را به دقت بررسی کنید.
• از نشستن روی تنه درختان افتاده، سنگها و تودههای چوب بدون بازدید قبلی خودداری کنید.
• در صورت اسکان در طبیعت، چادر را در محیطی باز و دور از علفزارهای متراکم برپا کنید.
اقدامات اولیه پس از عقربزدگی یا مارگزیدگی
در صورت گزش، ضمن حفظ آرامش، مصدوم را هرچه سریعتر به نزدیکترین مرکز درمانی منتقل کنید. تا زمان رسیدن به مرکز درمانی رعایت نکات زیر توصیه میشود:
• فرد مصدوم را آرام کرده و در وضعیت درازکش قرار دهید.
• ساعت، انگشتر، النگو، کفش و سایر وسایل فشاری را از عضو آسیبدیده خارج کنید.
• عضو گزیدهشده را بیحرکت نگه دارید.
• با یک پارچه پهن و نرم، کمی بالاتر از محل گزش را بهصورت ملایم ببندید؛ بهگونهای که جریان خون قطع نشود.
• از خوراندن غذا و نوشیدنی به مصدوم خودداری کنید.
• از بستن عضو با طناب، کش یا وسایل مشابه جداً پرهیز کنید.
• از گذاشتن یخ یا انجام سرمادرمانی روی محل گزش خودداری نمایید.
• محل گزش را برش ندهید، مکش نکنید و نسوزانید.
• از شستوشو یا دستکاری محل گزش پرهیز کنید.
مراجعه فوری به مراکز درمانی
خوشبختانه پادزهر (سرم ضدزهر عقرب و مار) به میزان کافی در مراکز درمانی، اورژانسها و بیمارستانهای کشور موجود است؛ بنابراین در صورت عقربزدگی یا مارگزیدگی، بدون اتلاف وقت به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
آگاهی، پیشگیری و اقدام بهموقع، مهمترین عوامل کاهش عوارض و نجات جان افراد در مواجهه با جانوران زهرآگین است.
